Vrouw! Klaag jij ook over vermoeidheid, slapeloosheid of stemmingswisselingen? Zeg je tegen jezelf dat het wel stress zal zijn? Anderen denken misschien aan een burn-out: minder hooi op je vork, beter voor jezelf zorgen. En zelf vind je misschien dat je niet zo moet zeuren. Herkenbaar?

Op 19 oktober zat ik in de Arminiuskerk in Rotterdam bij een lezing over hormonen, met onder anderen Samira Rafaela (Let’s Talk About Our Bodies) en Rina Knoeff (Wisseljaren).

Vrouw! Er zaten vier mannen in de zaal. Ik had ze geteld. En ik was teleurgesteld. Begrijpen mannen dan niet dat dit ook hen aangaat? Juist hen? Ik had mijn ‘significant other’ meegenomen. Hij herkende een aantal symptomen. Zelf heb ik gelukkig niet veel last (gehad) van de overgang, maar ’s nachts gooi ik nog regelmatig abrupt het dekbed van me af om te ‘luchten’. Overdag gaat het raam open omdat ik het ‘opeens’ warm heb. Ik hoef jou niets uit te leggen, toch, vrouw?

Ik ging naar huis met meer vragen dan ik gekomen was. Hoe kan het dat we in 2026 nog steeds zo weinig weten over de overgang, waar vrijwel iedere vrouw mee te maken krijgt? Waarom accepteren we dat?

Van heks naar hormoonprobleem

Eeuwenlang werd het vrouwenlichaam vooral bekeken vanuit de voortplanting. Er waren drie smaakjes: vruchtbaar, moeder of oud. Na haar vruchtbare jaren verloor een vrouw een belangrijk deel van haar waarde. De oude vrouw werd een ‘heks’: seksloos, onaantrekkelijk, lastig. Wie zich niet gedroeg zoals verwacht, kon ‘hysterisch’ heten en zelfs in een krankzinnigengesticht belanden. Een Teveel Vrouw?

Is er in 2026 eigenlijk zoveel veranderd? Oké, we sluiten vrouwen niet meer op. Wie slecht slaapt, prikkelbaar is of haar concentratie verliest, heet geen heks meer. Ze krijgt misschien de diagnose burn-out. Of antidepressiva. Of het advies beter voor zichzelf te zorgen.

Maar wordt er ook naar haar hormonen gevraagd? Hebben we de heks simpelweg ingeruild voor de overbelaste vrouw? En welke rol speelden mannen in onze kennis van het vrouwenlichaam? In 1559 claimde de Italiaanse anatoom Matteo Realdo Colombo de clitoris te hebben ontdekt. Twee jaar later maakte Gabriele Falloppio ook aanspraak op die ontdekking. Bestond het orgaan pas toen een man het aanwees?

De clitoris was al veel eerder beschreven. Inmiddels weten we dat het orgaan veel meer is dan het zichtbare ‘knopje’. Een aanzienlijk deel bevindt zich binnen in het lichaam. Dat vrouwen zelf allang wisten dat het bestond, leek in de medische geschiedschrijving nauwelijks relevant.

De vraag is dus niet alleen waarom we zo weinig weten over het vrouwenlichaam, maar ook wie eeuwenlang mocht bepalen welke kennis ertoe deed.

En die vier mannen in de zaal? De volgende keer graag wat meer van jullie. Niet om ons lichaam opnieuw te ontdekken, maar om eindelijk (mee) te luisteren. De heksen hebben lang genoeg in hun eentje op de bezem gezeten.